คันธสูตรชาดก

คันธสูตรชาดก

ในกาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นมคธอันรุ่งเรือง ด้วยพระบรมโพธิสมภารของพระเจ้าพิมพิสาร กษัตริย์ผู้ทรงทศพิธราชธรรม ปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยความผาสุก ปรากฏว่ามีเมืองเล็กๆ เมืองหนึ่งชื่อว่า "เมืองพลู" ตั้งอยู่ไม่ไกลจากราชธานี เมืองนี้ขึ้นชื่อลือชาด้วยการเพาะปลูกต้นพลูชั้นเลิศ ที่มีกลิ่นหอมจรุงใจ และใช้เป็นส่วนประกอบสำคัญในการทำหมากพลูอันเป็นที่นิยมในหมู่ชนชั้นสูงและสามัญชนทั่วไป

ในเมืองพลูแห่งนี้ มีคหบดีผู้มั่งคั่งนามว่า "ธนก" อาศัยอยู่กับภรรยาชื่อ "ธนิมา" ธนกเป็นคนมีอันจะกิน มีทรัพย์สมบัติมากมายจากการค้าขาย แต่เขากลับเป็นคนตระหนี่ถี่เหนียว ไม่เคยรู้จักการให้ทานหรือแบ่งปันทรัพย์สินแก่ผู้ยากไร้เลยแม้แต่น้อย เขายึดติดอยู่กับเงินทองของตนเองราวกับเป็นสมบัติชิ้นสุดท้ายที่จะต้องรักษาไว้ให้ดีที่สุด

วันหนึ่ง ขณะที่ธนกกำลังนั่งนับเงินทองในหอคอยส่วนตัวของตนเอง ก็มีนักบวชปริศนาตนหนึ่งปรากฏกายขึ้นอย่างเงียบเชียบข้างกายเขา นักบวชผู้นี้มีผิวพรรณผ่องใส สวมใส่ผ้ากาสาวพัสตร์สีเหลืองอ่อน ดูสง่างามน่าเลื่อมใส ธนกตกใจแทบสิ้นสติเมื่อเห็นนักบวชปรากฏตัวขึ้นมาได้โดยที่เขาไม่ทันได้ยินเสียงฝีเท้า

"ท่านมาจากไหน?" ธนกเอ่ยถามด้วยน้ำเสียงตะกุกตะกัก "เหตุใดจึงเข้ามาในที่แห่งนี้ได้โดยที่ข้าไม่รู้ตัว"

นักบวชยิ้มอย่างใจเย็น

"ข้ามาด้วยจิตอันสงบ และมิได้มีความประสงค์จะรบกวนท่านแต่อย่างใด ข้าเพียงแต่ผ่านมาและได้เห็นท่านหมกมุ่นอยู่กับการนับเงินทอง ข้าจึงอยากจะถามท่านว่า ท่านสุขใจจริงหรือกับการยึดติดอยู่กับสิ่งที่ไม่เที่ยงนี้"

ธนกหัวเราะเยาะ

"ท่านนักบวชนี้กล่าวสิ่งใดกัน? เงินทองคือความสุขของข้า การมีทรัพย์สินมากมายย่อมนำมาซึ่งความสบาย ความสะดวก และอำนาจ ข้าจะมีความทุกข์ได้อย่างไรเล่า?"

นักบวชส่ายหน้าช้าๆ

"ความสุขที่แท้จริงนั้น มิได้มาจากวัตถุภายนอก หากแต่มาจากจิตใจที่สงบและรู้จักแบ่งปัน ท่านลองคิดดูเถิดว่า เมื่อท่านจากโลกนี้ไป ทรัพย์สินเหล่านี้จะติดตามท่านไปได้อย่างไร?"

คำพูดของนักบวชทำเอาธนกเงียบไป เขาเริ่มครุ่นคิดถึงคำกล่าวของนักบวช แม้จะยังคงยึดติดอยู่กับทรัพย์สมบัติ แต่ในใจลึกๆ เขาก็รู้สึกถึงความว่างเปล่าบางอย่างที่เงินทองไม่สามารถเติมเต็มได้

ในขณะเดียวกัน ณ ป่าใหญ่แห่งหนึ่งใกล้เมืองพลู มีฤาษีตนหนึ่งนามว่า "อาสภะ" บำเพ็ญตบะอยู่มานานนับร้อยปี ท่านเป็นผู้มีจิตใจอันบริสุทธิ์ มีอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์ และมีเมตตาธรรมอันสูงส่ง ฤาษีอาสภะมีความสามารถพิเศษในการรับรู้กลิ่นต่างๆ ได้อย่างละเอียดและแม่นยำ แม้แต่กลิ่นที่เล็กน้อยที่สุดก็ไม่สามารถเล็ดลอดสายตาทางจมูกของท่านไปได้

วันหนึ่ง ขณะที่ฤาษีอาสภะกำลังนั่งสมาธิอยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่ ก็มีกลิ่นหอมแปลกประหลาดลอยมาตามลม กลิ่นหอมนั้นหอมระรื่นยิ่งนัก เป็นกลิ่นที่ท่านไม่เคยได้สัมผัสมาก่อน มันช่างเย้ายวนและน่าค้นหา ฤาษีอาสภะจึงลืมตาขึ้นและเพ่งจิตพิจารณา

"กลิ่นนี้มาจากที่ใดกันนะ? หอมยิ่งนัก เป็นกลิ่นแห่งความสุข หรือกลิ่นแห่งกิเลสตัณหา?"

ด้วยความสงสัย ฤาษีอาสภะจึงลุกขึ้นและเดินตามกลิ่นหอมนั้นไป เขาเดินลึกเข้าไปในป่า ลัดเลาะไปตามลำธาร ผ่านทุ่งดอกไม้นานาชนิด จนกระทั่งมาถึงบริเวณริมแม่น้ำสายหนึ่ง ที่นั่นเองท่านได้พบกับต้นไม้ชนิดหนึ่งที่ท่านไม่เคยเห็นมาก่อน ใบของมันมีสีเขียวเข้มเป็นมันเงา ลำต้นดูแข็งแรง และดอกของมันมีกลิ่นหอมที่ช่างเย้ายวนยิ่งนัก

ทันใดนั้นเอง ฤาษีอาสภะก็เห็นชายคนหนึ่งกำลังใช้มีดปาดเปลือกลำต้นของต้นไม้นั้นอย่างรุนแรง ชายคนนั้นมีใบหน้าเคร่งขรึม ดวงตาฉายแววแห่งความโลภและความกระหาย ฤาษีอาสภะจำได้ทันทีว่าชายผู้นี้คือ "ธนก" คหบดีผู้มั่งคั่งแห่งเมืองพลู

ฤาษีอาสภะเดินเข้าไปใกล้ๆ และเอ่ยถาม

"ท่านพ่อคลัง ทำไมท่านจึงทำเช่นนี้กับต้นไม้นี้เล่า? ต้นไม้นี้มีคุณประโยชน์มากมายนัก"

ธนกสะดุ้งตกใจเมื่อเห็นฤาษีปรากฏตัวขึ้นมา เขาพยายามซ่อนมีดไว้ข้างหลัง

"ท่านฤาษี... ข้า... ข้าเพียงแต่... กำลังจะนำเปลือกไม้ไปทำยาเท่านั้นเอง"

ฤาษีอาสภะมองธนกด้วยสายตาที่รู้ทัน

"ท่านโกหกข้า ต้นไม้นี้คือ 'ต้นคันธพฤกษ์' เป็นต้นไม้ที่มีเปลือกและดอกให้กลิ่นหอมอันเป็นที่ต้องการของพ่อค้าเครื่องหอมในเมืองหลวง ท่านกำลังจะนำมันไปขายเพื่อแสวงหาผลกำไร มิใช่หรือ?"

ธนกหน้าเสีย

"ท่านฤาษี... ท่านทราบได้อย่างไร? ข้า... ข้าเพียงแต่ต้องการจะรวยยิ่งขึ้นไปอีกเท่านั้นเอง"

ฤาษีอาสภะถอนหายใจ

"ท่านพ่อคลัง ท่านไม่ทราบหรือว่า การทำลายธรรมชาติเพื่อแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตนนั้น ย่อมนำมาซึ่งผลร้ายในภายหลัง ต้นคันธพฤกษ์นี้มีคุณในการบำบัดโรคภัยไข้เจ็บได้หลายประการ หากท่านทำลายมันเสียสิ้น แล้วผู้คนจะเอาอะไรไปรักษาโรคเล่า?"

ธนกเริ่มรู้สึกละอายใจ เขาเห็นแก่ตัวมากเกินไปจริงๆ

"ข้า... ข้าไม่ทราบจริงๆ ท่านฤาษี ข้าเพียงแต่เห็นว่ามันมีกลิ่นหอม จึงคิดจะนำไปขาย"

ฤาษีอาสภะสบตาธนก

"กลิ่นหอมนั้น แม้จะเย้ายวนเพียงใด หากมาจากสิ่งที่เราเบียดเบียนผู้อื่น กลิ่นนั้นย่อมกลายเป็นกลิ่นแห่งความทุกข์ระทม จงคิดถึงผู้อื่นบ้าง ท่านพ่อคลัง ท่านร่ำรวยแล้ว มีทรัพย์สินเพียงพอแล้ว เหตุใดจึงยังโลภมากอีกเล่า?"

ธนกทรุดตัวลงนั่งบนพื้นดิน เขาเริ่มสำนึกผิดอย่างแท้จริง

"ข้า... ข้าผิดไปแล้ว ท่านฤาษี ข้าช่างเป็นคนเห็นแก่ตัวเสียจริง ข้าไม่เคยคิดถึงใครเลย นอกจากตัวเอง"

ฤาษีอาสภะยื่นมือไปช่วยพยุงธนกขึ้น

"การยอมรับความผิดคือการเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลง ท่านพ่อคลัง ข้าจะสอนท่านเกี่ยวกับ 'คันธสูตร' อันเป็นคำสอนเกี่ยวกับกลิ่นหอมที่แท้จริง"

ฤาษีอาสภะจึงได้แสดงธรรมเทศนาเกี่ยวกับ "คันธสูตร" ให้ธนกฟัง โดยอธิบายว่า กลิ่นหอมที่แท้จริงนั้น มิได้มาจากวัตถุภายนอกที่ปรุงแต่งขึ้น แต่มาจากจิตใจที่บริสุทธิ์ การให้ทาน การเสียสละ การมีเมตตาธรรม และการรักษาศีล กลิ่นหอมอันประเสริฐนั้นจะแผ่ซ่านไปทั่วทุกทิศทาง และเป็นที่ชื่นชอบของสรรพสัตว์ทั้งหลาย

ฤาษีอาสภะยังได้อธิบายต่อว่า กลิ่นหอมจากดอกไม้หรือสิ่งปรุงแต่งภายนอกนั้น เป็นเพียงกลิ่นชั่วคราวที่อาจเย้ายวนในระยะสั้น แต่สุดท้ายก็จางหายไป ในทางตรงกันข้าม กลิ่นหอมแห่งคุณธรรมที่มาจากภายในนั้น จะคงอยู่ตลอดไป และเป็นที่เคารพรักของทุกผู้ทุกนาม

ธนกตั้งใจฟังธรรมเทศนาของฤาษีอาสภะอย่างสงบ เขารู้สึกเหมือนมีบางสิ่งบางอย่างที่ถูกปลุกให้ตื่นขึ้นในใจ

"ข้า... ข้าจะปฏิบัติตามคำสอนของท่าน ท่านฤาษี ข้าจะเลิกเห็นแก่ตัว และจะเริ่มแบ่งปันทรัพย์สินของข้าให้กับผู้ที่ขัดสน"

หลังจากวันนั้น ธนกได้เปลี่ยนแปลงตัวเองไปอย่างสิ้นเชิง เขาเลิกยึดติดกับเงินทอง และเริ่มนำทรัพย์สินส่วนหนึ่งไปบริจาคให้กับวัดวาอาราม โรงทาน และผู้ยากไร้ เขายังได้สั่งห้ามคนงานไม่ให้ทำลายต้นคันธพฤกษ์อีกต่อไป และส่งเสริมให้มีการปลูกต้นไม้ชนิดนี้เพื่อใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน

ข่าวการเปลี่ยนแปลงของธนกแพร่สะพัดไปทั่วเมืองพลู ผู้คนต่างชื่นชมในความใจบุญและจิตใจอันประเสริฐของเขา ธนกได้ค้นพบความสุขที่แท้จริงจากการให้ การแบ่งปัน และการทำประโยชน์ให้กับผู้อื่น กลิ่นหอมที่เขารู้สึกได้ในชีวิตประจำวันหลังจากนั้น ไม่ใช่กลิ่นหอมฉุนของดอกไม้หรือเครื่องหอมอีกต่อไป แต่เป็นกลิ่นหอมแห่งความสงบสุขภายในจิตใจ

ในไม่ช้า ธนกก็ได้พบกับนักบวชปริศนาตนนั้นอีกครั้ง นักบวชผู้นั้นได้ยิ้มให้เขา

"ท่านพ่อคลัง ท่านได้ค้นพบแล้วใช่หรือไม่ ว่าความสุขที่แท้จริงนั้นอยู่ที่ใด"

ธนกพยักหน้า

"ใช่แล้วท่านนักบวช ข้าได้ค้นพบแล้ว ความสุขที่แท้จริงคือการให้ และการทำประโยชน์ให้กับผู้อื่น"

นักบวชกล่าว

"ท่านฤาษีอาสภะ ผู้มีญาณหยั่งรู้ ได้ส่งข้ามาเพื่อเตือนท่าน และท่านก็ได้ยอมรับฟังคำสอนของท่านฤาษี นับเป็นบุญลาภอันประเสริฐของท่าน"

หลังจากนั้น ธนกก็ใช้ชีวิตอย่างมีความสุขและเป็นประโยชน์ต่อสังคม เขากลายเป็นคหบดีผู้ใจบุญที่ได้รับการยกย่องสรรเสริญไปทั่ว

ส่วนฤาษีอาสภะ ท่านยังคงบำเพ็ญตบะอยู่ในป่า และคอยช่วยเหลือผู้ที่หลงทางให้พบเจอหนทางแห่งความดีงามเสมอ

คติธรรม

ความโลภและความเห็นแก่ตัวเป็นอุปสรรคต่อความสุขที่แท้จริง ความสุขที่ยั่งยืนนั้นเกิดจากการรู้จักแบ่งปัน การเสียสละ และการทำประโยชน์ให้กับผู้อื่น การยอมรับความผิดและเปลี่ยนแปลงตนเองคือจุดเริ่มต้นของชีวิตที่ดีกว่า

บารมีที่บำเพ็ญ

ปัญญาบารมี (การใช้ปัญญาในการพิจารณาธรรม และการสอนธรรม)

เมตตาบารมี (ความปรารถนาดีต่อผู้อื่น และการช่วยเหลือให้พ้นทุกข์)

ทานบารมี (การให้ การแบ่งปันทรัพย์สินและสิ่งของ)

ศีลบารมี (การรักษาใจให้บริสุทธิ์ และการละเว้นจากการเบียดเบียน)